Een debat over het nut van ontwikkelingssamenwerking is van alle tijden. Zeggen dat die afgeschaft mag worden, zoals Mark Elchardus vorige week in deze krant deed, is niet alleen moreel problematisch, maar ook economisch en geopolitiek kortzichtig. België dreigt een hefboom te verliezen die aantoonbaar werkt, maar die we vandaag onvoldoende meten en benutten.

Het richtsnoer voor onze steun aan landen in het Zuiden is armoedebestrijding, duurzame ontwikkeling en economische groei. Het startpunt zijn de noden van onze partnerlanden.

Maar de financiële steun van ons land creëert ook terugverdieneffecten die ons Belgisch economisch weefsel versterken. Uit internationale studies blijkt dat 1 euro aan handelsgerelateerde hulp gemiddeld 0,6 tot 1 euro extra export oplevert. Dankzij onze opgebouwde expertise in partnerlanden doen VN-instellingen jaarlijks 750 miljoen tot 1,7 miljard euro aan bestellingen bij Belgische bedrijven. Zo besteedde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 2023 in ons land 12,8 miljoen euro aan de aankoop van vaccins en voorbehoedsmiddelen, terwijl België zelf ongeveer 11 miljoen euro bijdraagt aan de WHO.

Positieve spill-over

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) berekende dat elke euro die we investeren in groei en goed bestuur in fragiele staten tot 90 euro aan toekomstige conflictkosten kan vermijden. Bovendien blijkt uit buitenlandse studies dat ontwikkelingshulp ook een positief effect heeft op de werkgelegenheid van het donorland.

Maar België heeft geen instrument om alle terugverdieneffecten nauwkeurig te identificeren. En dus blijft België achter met een blinde vlek in het debat: we weten onvoldoende wat onze investeringen opleveren, er is geen geïntegreerde impactstudie en bijgevolg wordt er over besparingen of opdoeken gepraat zonder zicht op de impact op onze Belgische economie of werkgelegenheid. Daar komt het menselijk leed dat men veroorzaakt in het Zuiden nog eens bij.

Nochtans kan het, want Nederland, het VK en de EU doen het wel. De conclusies zijn gelijklopend: er is een duidelijke positieve spill-over, vooral bij ‘aid for trade’: het inschakelen van landen uit het Zuiden in de internationale handel en economie.

Maar ontwikkelingssamenwerking is meer dan enkel handelsgerelateerde initiatieven: sociale projecten en klimaatmaatregelen hebben ook specifieke terugverdieneffecten. Ik heb dan ook een resolutie ingediend in het parlement om de regering op te roepen een multifactoriële impactanalyse te laten maken van onze ontwikkelingssamenwerking.

Daarnaast vraagt de resolutie dat het Federaal Planbureau de terugverdieneffecten van ontwikkelingssamenwerking in rekening brengt bij de economische prognoses voor de jaarlijkse begrotingsopmaak.

In deze onvoorspelbare en vaak ook onvoorstelbare geopolitieke context, zijn de zogenaamde ‘drie d’s’ – defence, diplomacy en development – cruciaal om ons staande te houden. Dankzij de langdurige aanwezigheid van de officiële Belgische ontwikkelingssamenwerking en de vele ngo’s bouwen we expertise en geloofwaardigheid op en creëren we goodwill en soft power bij samenlevingen en landen die alleen maar belangrijker zullen worden in de internationale geopolitieke context. Ik heb met eigen ogen gezien hoe Rusland en zijn huurlingen in West-Afrika met graagte gebruikmaken van de afwezigheid van het Westen.

Defence, diplomacy en development zijn de drie poten die samen de stoel van onze internationale weerbaarheid stutten. Iedereen weet dat als je er één weghaalt, de zaak omvalt. Hoog tijd om de return on investment van ontwikkelingssamenwerking helder te maken, en ondoordachte beslissingen te vermijden.

ELS VAN HOOF

De Morgen, 1 oktober 2026.